۱۲ راهکار مؤثر برای پیشگیری از زخم پای دیابتی
زخم پای دیابتی معمولاً بهصورت ناگهانی ایجاد نمیشود. در بسیاری از موارد، ابتدا یک فشار مداوم، تاول، ترک پوستی، میخچه، آسیب ناشی از کفش یا زخم کوچک ایجاد میشود و سپس به دلیل عواملی مانند نوروپاتی دیابتی (آسیب عصبی ناشی از دیابت)، کاهش حس پا یا اختلال در جریان خون، مشکل پیشرفت میکند.
نکته مهم این است که فرد مبتلا به دیابت ممکن است درد ناشی از یک آسیب کوچک را بهخوبی احساس نکند. به همین دلیل، مراقبت روزانه از پا و شناسایی زودهنگام تغییرات آن، بخش مهمی از پیشگیری از زخم پای دیابتی محسوب میشود. بررسی منظم پا، استفاده از کفش مناسب و مراقبت از مشکلاتی مانند میخچه، پینه و بدفرمی پا نیز در راهنماهای معتبر مراقبت از پای دیابتی مورد تأکید قرار گرفته است.
۱. پاهای خود را هر روز بررسی کنید
یکی از مهمترین اقدامات برای پیشگیری از زخم پای دیابتی، بررسی روزانه تمام قسمتهای پا است. کف پا، پاشنه، کنارههای پا، اطراف ناخنها و فضای بین انگشتان را از نظر قرمزی، تاول، ترک، بریدگی، تورم، تغییر رنگ یا ترشح بررسی کنید.
اگر دیدن کف پا برایتان دشوار است، میتوانید از آینه استفاده کنید یا از فرد دیگری برای بررسی پا کمک بگیرید. این کار بهخصوص برای افرادی که کاهش حس پا دارند اهمیت بیشتری دارد، زیرا ممکن است آسیب وجود داشته باشد اما درد قابل توجهی احساس نشود.
۲. پاها را تمیز نگه دارید و پس از شستوشو کاملاً خشک کنید
پاها را با آب ولرم و شوینده ملایم بشویید و پس از آن بهآرامی خشک کنید. فضای بین انگشتان نیز باید بهخوبی خشک شود، زیرا باقی ماندن رطوبت میتواند شرایط را برای آسیب پوست و برخی عفونتهای قارچی مساعد کند.
از قرار دادن طولانیمدت پا در آب یا شستوشوی آن با آب بسیار داغ خودداری کنید، بهویژه اگر حس دمای پا کاهش یافته است.
۳. از خشک شدن و ترک خوردن پوست جلوگیری کنید
خشکی شدید پوست میتواند باعث ایجاد ترک شود و این ترکها ممکن است راه ورود میکروبها به پوست را فراهم کنند. اگر پوست پا خشک است، میتوان از مرطوبکننده مناسب برای قسمتهای خشک استفاده کرد.
مرطوبکننده را معمولاً نباید بین انگشتان استفاده کرد، زیرا افزایش رطوبت در این ناحیه میتواند باعث نرم و آسیبپذیر شدن پوست شود. مراقبت از پوست خشک و پوستهپوسته نیز بخشی از توصیههای پیشگیرانه در مراقبت از پای دیابتی است.
۴. هیچوقت با پای برهنه راه نروید
حتی در خانه نیز بهتر است فرد مبتلا به دیابت، بهخصوص در صورت کاهش حس پا، با پای برهنه راه نرود. اجسام کوچک، لبههای تیز، سطوح داغ یا حتی فشارهای خفیفی که در حالت طبیعی سریع احساس میشوند، ممکن است در فرد مبتلا به نوروپاتی بدون درد قابل توجه باعث آسیب شوند.
استفاده از پوشش مناسب برای پا یکی از توصیههای اصلی برای کاهش احتمال آسیب در افراد در معرض خطر زخم دیابتی است.
۵. کفش مناسب و اندازه پا انتخاب کنید
کفش تنگ، باریک یا نامناسب میتواند باعث فشار مداوم روی انگشتان، کناره پا یا برجستگیهای استخوانی شود. این فشار ممکن است ابتدا به شکل قرمزی، تاول، میخچه یا پینه ظاهر شود و در فرد پرخطر در ادامه به زخم منجر شود.
کفش باید فضای کافی برای انگشتان داشته باشد، به پا فشار وارد نکند و در هنگام راه رفتن باعث سایش پوست نشود. در افرادی که نوروپاتی، بدفرمی پا، پینه زیاد یا سابقه زخم دارند، ممکن است استفاده از کفش یا کفی طبی مناسب برای کاهش فشار ضرورت بیشتری داشته باشد.
۶. قبل از پوشیدن کفش، داخل آن را بررسی کنید
وجود یک سنگریزه، جسم خارجی، چینخوردگی کفی یا آسیب داخلی کفش ممکن است ساعتها به پا فشار وارد کند، بدون اینکه فردی که کاهش حس دارد متوجه آن شود.
بهتر است پیش از پوشیدن کفش، داخل آن با دست بررسی شود تا جسم خارجی، قسمت تیز یا ناحیهای که احتمال آسیب به پوست دارد وجود نداشته باشد.
۷. ناخنها را به شکل صحیح کوتاه کنید
کوتاه کردن بیش از حد ناخن، گرد کردن عمیق گوشهها یا بریدن پوست اطراف ناخن ممکن است باعث زخم یا فرو رفتن ناخن در گوشت شود.
اگر ناخن بسیار ضخیم، بدفرم، شکننده یا فرو رفته در گوشت است، یا دید و توانایی کافی برای کوتاه کردن آن ندارید، بهتر است ناخن بهصورت تخصصی بررسی و اصلاح شود. در افراد دیابتی، آسیب کوچک اطراف ناخن نیز نباید نادیده گرفته شود.
۸. میخچه و پینه را خودسرانه نبرید
میخچه و پینه تنها یک مشکل ظاهری نیستند؛ در برخی افراد میتوانند نشانه وجود فشار بیش از حد روی یک قسمت از پا باشند. پینههای ضخیم نیز در افراد پرخطر میتوانند با آسیب بافت زیرین همراه شوند.
از بریدن میخچه یا پینه با تیغ، قیچی و ابزارهای تیز یا استفاده خودسرانه از مواد شیمیایی مخصوص میخچه خودداری کنید. راهنماهای مراقبت از پای دیابتی نیز بر درمان تخصصی ضایعات پیشزخمی و پرهیز از خوددرمانی میخچه و پینه تأکید دارند.
۹. از گرما و سرمای شدید دوری کنید
اگر حس پا کاهش یافته باشد، ممکن است فرد متوجه داغ بودن کیسه آب گرم، بخاری، شوفاژ یا آب حمام نشود و دچار سوختگی شود.
برای بررسی دمای آب بهتر است تنها به حس پا اعتماد نکنید. همچنین از قرار دادن مستقیم پا مقابل منابع گرمایی یا استفاده طولانی از وسایل گرمکننده روی پا خودداری کنید.
۱۰. هر قرمزی، تاول یا زخم کوچک را جدی بگیرید
در فرد مبتلا به دیابت، یک تاول کوچک، بریدگی سطحی، ترک پوستی یا ناحیه قرمز ناشی از کفش نباید برای چند روز بدون بررسی باقی بماند.
بهخصوص وجود زخم باز، تورم بدون علت مشخص، قرمزی، افزایش دمای یک قسمت از پا، ترشح یا تغییر رنگ پوست نیازمند بررسی سریعتر است. انجمن دیابت آمریکا نیز توصیه میکند زخم باز یا تورم، قرمزی و افزایش دمای غیرقابل توضیح پا بهسرعت توسط متخصص ارزیابی شود.
۱۱. وضعیت پا را بهصورت دورهای بررسی تخصصی کنید
نبود درد به معنای سالم بودن پا نیست. بررسی تخصصی پای فرد مبتلا به دیابت میتواند مشکلاتی مانند کاهش حس محافظتی پا، اختلال جریان خون، بدفرمی انگشتان، نقاط پرفشار، میخچه و پینه یا مشکلات پوستی و ناخن را پیش از ایجاد زخم مشخص کند.
بر اساس استانداردهای مراقبت از دیابت، ارزیابی جامع پا باید حداقل سالانه انجام شود و در افرادی که عوامل خطر بیشتری مانند کاهش حس، بیماری عروق محیطی، بدفرمی پا یا سابقه زخم دارند، بررسیها باید در فواصل کوتاهتری انجام شود.
۱۲. دیابت و عوامل خطر مرتبط را کنترل کنید
مراقبت از پا تنها بخشی از پیشگیری است. کنترل مناسب دیابت و پیگیری بیماریهای همراه نیز اهمیت دارد. قند خون بالا، نوروپاتی، بیماری عروق محیطی، سابقه زخم یا قطع عضو، بدفرمی پا و سیگار از عواملی هستند که میتوانند خطر مشکلات پای دیابتی را افزایش دهند.
بنابراین کنترل دیابت طبق برنامه درمانی پزشک، پیگیری وضعیت عروق و اعصاب پا و ترک سیگار در افراد سیگاری باید در کنار مراقبت مستقیم از پا مورد توجه قرار گیرد.
چه افرادی بیشتر در معرض زخم پای دیابتی هستند؟
همه افراد مبتلا به دیابت باید از پاهای خود مراقبت کنند، اما خطر زخم در برخی افراد بیشتر است؛ بهخصوص کسانی که کاهش حس پا، اختلال خونرسانی، میخچه و پینه مکرر، بدفرمی پا، سابقه زخم پای دیابتی یا قطع عضو دارند.
در این افراد تنها رعایت توصیههای عمومی کافی نیست و ممکن است به بررسی منظم پا، کاهش فشار از نقاط پرخطر، کفش یا کفی مناسب و مراقبت تخصصی نیاز باشد.
پیشگیری از زخم پای دیابتی در کلینیک پودولوژی پاناهیل
یکی از مهمترین اهداف پودولوژی در افراد مبتلا به دیابت، شناسایی مشکلات پا پیش از تبدیل شدن آنها به زخم است. در کلینیک پودولوژی پاناهیل، وضعیت پوست، ناخن، میخچه و پینه، نقاط تحت فشار، بدفرمیهای پا و سایر مشکلات قابل مشاهده توسط پودولوژیستهای پاناهیل بررسی میشود و متناسب با شرایط هر فرد، مراقبت مناسب پیشنهاد خواهد شد.
اگر مبتلا به دیابت هستید و در پای خود میخچه، پینه، ترک پوستی، تغییر ناخن، بدفرمی، قرمزی یا هر تغییر دیگری مشاهده کردهاید، میتوانید از مشاوره رایگان توسط پودولوژیستهای پاناهیل استفاده کنید تا وضعیت پای شما بررسی شود و در صورت وجود عوامل خطر، اقدامات لازم برای پیشگیری از زخم پای دیابتی مشخص شود.
جهت مشاوره رایگان توسط پودولوژیستهای پاناهیل و بررسی وضعیت پا و ناخن خود با شماره: 09124802534 کلینیک تماس بگیرید.
